İŞ MAHKEMESİNDE DAVA NASIL AÇILIR: 7036 SAYILI KANUN KAPSAMINDA ZORUNLU ARABULUCULUK, YETKİLİ MAHKEME, DAVA DİLEKÇESİ VE YARGILAMA USULÜ

İŞ MAHKEMESİNDE DAVA NASIL AÇILIR: 7036 SAYILI KANUN KAPSAMINDA ZORUNLU ARABULUCULUK, YETKİLİ MAHKEME, DAVA DİLEKÇESİ VE YARGILAMA USULÜ

İş hukuku, işçi ile işveren arasındaki dengeleri korumayı amaçlayan, yapısı gereği emredici kurallarla donatılmış özel bir hukuk alanıdır. Çalışma hayatında ortaya çıkan işçilik alacakları, işe iade talepleri, iş kazaları veya hizmet tespiti gibi uyuşmazlıklar, genel mahkemelerden farklı usul kurallarına tabi olan İş Mahkemelerinde çözüme kavuşturulur.

Yargı pratiğinde iş mahkemelerinde aleyhe sonuçlanan davaların önemli bir bölümü, uyuşmazlığın esasına girilmeden önce yapılan usul hatalarından, hak düşürücü sürelerin kaçırılmasından veya dava türünün yanlış nitelendirilmesinden kaynaklanmaktadır. Aşağıda, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) hükümleri çerçevesinde iş mahkemesinde dava açma usulü ve yargılama aşamaları incelenmiştir.

1. İŞ MAHKEMELERİNİN GÖREV VE YETKİ ALANI

İş mahkemesinde dava açmadan önce ilk atılması gereken adım, uyuşmazlığın iş mahkemesinin görev alanına girip girmediğini ve davanın hangi yerdeki mahkemede açılması gerektiğini doğru tespit etmektir. Görev ve yetki hususu kamu düzenine ilişkin olup, mahkemece yargılamanın her aşamasında re'sen (kendiliğinden) dikkate alınır.

GÖREVLİ MAHKEME TESPİTİ

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 5. maddesi uyarınca iş mahkemeleri;

• 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi işçiler ile işverenler arasındaki iş sözleşmesinden doğan her türlü alacak, tazminat ve işe iade davalarına,
• 5953 sayılı Basın İş Kanunu ve 854 sayılı Deniz İş Kanunu’na tabi çalışanların uyuşmazlıklarına,
• Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ile sigortalılar veya işverenler arasındaki hizmet tespiti, prim borçlanması ve Kurum işlemlerine karşı açılacak davalara bakmakla görevlidir.

Uygulama Notu: Borçlar Kanunu’na tabi olarak çalışan kişilerin açacağı alacak davalarında görevli mahkeme İş Mahkemesi değil, Asliye Hukuk Mahkemesidir. Görevsiz mahkemede dava açılması, usulden redde ve ciddi zaman kaybına yol açar.

YETKİLİ MAHKEME TESPİTİ

7036 sayılı Kanun’un 6. maddesinde düzenlenen yetki kuralları kesin yetki niteliğinde olmamakla birlikte, tarafların sözleşmeyle başka bir mahkemeyi yetkili kılmasını engelleyen emredici kurallardır.

• Davalı Gerçek veya Tüzel Kişinin İkametgahı Mahkemesi: Davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi.
• İşin Veya İşyerinin Bulunduğu Yer Mahkemesi: İşçinin işini fiilen yaptığı, bağlı olduğu işyerinin bulunduğu yer mahkemesi.

İşçi, davalının yerleşim yeri mahkemesi veya işin fiilen görüldüğü yer mahkemesinden birini seçebilir. Sözleşmelere konulan "Uyuşmazlık durumunda İstanbul Mahkemeleri yetkilidir" şeklindeki yetki sözleşmeleri iş hukukunda geçersiz kabul edilmektedir.

2. DAVA ŞARTI ARABULUCULUK SÜRECİ VE ZORUNLULUĞU

01.01.2018 tarihi itibarıyla yürürlüğe giren Dava Şartı Arabuluculuk, iş mahkemesinde dava açabilmenin ön koşuludur. Arabuluculuk yoluna başvurulmadan doğrudan açılan davalar, HMK 114 ve 115. maddeleri uyarınca dava şartı yokluğu nedeniyle esasa girilmeden usulden reddedilir.

HANGİ DAVALARDA ARABULUCULUK ZORUNLUDUR?

• Kıdem, ihbar, kötüniyet, sendikal tazminatlar,
• Ücret, fazla mesai, yıllık izin, hafta tatili, UBGT alacakları,
• İşe iade talepli davalar,
• İhbar tazminatı veya cezai şart talep eden işveren davaları.

ARABULUCULUK KAPSAMI DIŞINDA KALAN İSTİSNALAR

• İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları,
• İş kazası veya meslek hastalığıyla ilgili tespit davaları,
• Hizmet tespiti davaları.

ARABULUCULUK SON TUTANAĞININ HUKUKİ ÖNEMİ

Arabuluculuk sürecinin anlaşamama ile sonuçlanması halinde arabulucu tarafından Son Tutanak düzenlenir. Bu tutanağın aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneği, dava dilekçesine mutlaka eklenmelidir. Sunulmaması halinde dava, dava şartı yokluğu nedeniyle esasa girilmeden usulden reddedilebilir.

3. ZAMANAŞIMI VE HAK DÜŞÜRÜCÜ SÜRELER

İş hukukunda hakların takibi belirli sürelere bağlanmıştır. Sürelerin geçirilmesi durumunda, karşı tarafın zamanaşımı def'inde bulunmasıyla haklı olunan alacaklar dahi hukuken tahsil edilemez hale gelir.

4. İŞ MAHKEMESİ DAVA DİLEKÇESİ NASIL HAZIRLANIR?

Dava dilekçesi, yargılamanın omurgasını oluşturur. HMK 119. maddesinde belirtilen zorunlu unsurları taşımayan bir dilekçe, usulü engellerle karşılaşır. Vakıaların somutlaştırılması, delillerin doğru gösterilmesi ve hukuki sebebin net açıklanması gerekir.

• Mahkeme Adı: Davanın açılacağı yer Nöbetçi İş Mahkemesi.
• Tarafların Kimlik ve Adres Bilgileri: Davacı ve davalı bilgileri.
• Dava Konusu ve Dava Değeri: Talep edilen alacak kalemleri.
• Vakıaların Özeti: İşe başlama ve ayrılma tarihi, ücret, çalışma şartları ve fesih nedeni.
• Delillerin Gösterilmesi: SGK kayıtları, banka dökümleri, tanıklar ve bilirkişi.
• Netice-i Talep: Her bir alacak kalemi, faiz türü ve faiz başlangıç tarihi.

5. İŞ DAVALARINDA İSPAT YÜKÜ VE DELİLLERİN SUNULMASI

İş yargılamasında temel ilke işçinin korunması ve işçi lehine yorum olmakla birlikte iddia edilen vakıaların hukuka uygun delillerle ispatlanması zorunludur. HMK uyarınca ispat yükü, kural olarak iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir.

KULLANILABİLECEK TEMEL DELİL TÜRLERİ

• Yazılı Belge ve Kayıtlar: İş sözleşmesi, bordrolar, banka hesap dökümleri, SGK hizmet dökümü, özlük dosyası, puantaj cetvelleri, giriş-çıkış kayıtları, WhatsApp yazışmaları ve e-postalar.
• Tanık Anlatımları: Fazla mesai, hafta tatili ve çalışma şartlarının ispatında tanık beyanları önem taşır.
• Bilirkişi İncelemesi: Hesap uzmanı bilirkişi alacak kalemlerini brüt ve net olarak hesaplar.

6. BELİRSİZ ALACAK DAVASI İLE KISMİ DAVA AYRIMI

6100 sayılı HMK’nın 107. maddesinde düzenlenen Belirsiz Alacak Davası, işçi alacaklarında sıklıkla başvurulan bir yoldur. Fazla çalışma, UBGT ve hafta tatili alacakları belirsiz alacak davasına konu edilebilir.

Belirsiz alacak davası açıldığında alacağın tamamı için zamanaşımı kesilir. Kısmi davada ise zamanaşımı sadece dava edilen kısım için kesilir.

7. 2026 GÜNCEL DAVA AÇMA MASRAFLARI VE GİDER AVANSI

İş mahkemesinde dava açılırken yatırılması gereken meblağlar her yıl güncellenen tarifelere dayanır.

• Başvurma Harcı: Dava açılırken alınan maktu harç.
• Peşin Harç: Dava değerine göre alınan peşin karar ve ilam harcı.
• Gider Avansı: Tebligat, bilirkişi, tanık ve resmi kurum yazışma giderlerini kapsar.

Maddi durumu dava masraflarını karşılamaya elvermeyen işçiler, HMK 334 ve devamı maddeleri uyarınca Adli Yardım talebinde bulunabilirler.

8. ADIM ADIM İŞ MAHKEMESİ DAVA AÇMA SÜRECİ

1. Arabuluculuk sürecinin tamamlanması ve son tutanağın alınması.
2. Dava dilekçesinin ve delil listesinin hazırlanması.
3. Tevzi bürosuna başvuru.
4. Harç ve gider avansının yatırılması.
5. Tevzi formunun ve mahkeme esas numarasının alınması.
6. Dava dilekçesinin davalıya tebliği ve ön inceleme aşaması.

UYAP ÜZERİNDEN E-İMZA İLE DAVA AÇMA

Avukatlar veya e-imza sahibi vatandaşlar adliyeye gitmeden UYAP Vatandaş / Avukat Portalı üzerinden iş davası açabilirler.

9. DAVANIN AÇILMASINDAN SONRAKİ YARGILAMA AŞAMALARI

İş mahkemelerinde yargılama, HMK'da düzenlenen Basit Yargılama Usulü kurallarına tabidir.

1. Dilekçeler Aşaması: Taraflar dava ve cevap dilekçesi sunar.
2. Ön İnceleme: Dava şartları ve uyuşmazlık konuları incelenir.
3. Tahkikat Aşaması: Tanıklar dinlenir, kayıtlar toplanır ve bilirkişi raporu alınır.
4. Sözlü Yargılama ve Karar: Mahkeme son beyanları alır ve hükmünü açıklar.

10. İŞE İADE DAVALARINDA ÖZEL DAVA AÇMA PROSEDÜRÜ

İşe iade davaları, iş güvencesi kapsamındaki işçilerin feshe karşı korunduğu özel usul kurallarına bağlı davalardır.

• İşyerinde en az 30 işçinin çalışıyor olması,
• İşçinin en az 6 aylık kıdeminin bulunması,
• İş sözleşmesinin belirsiz süreli olması,
• İşçinin işveren vekili veya yardımcısı konumunda olmaması,
• Feshin geçerli bir sebebe dayanmaması.

İşçi, fesih bildiriminin tebliğ edildiği tarihten itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır. Anlaşamama halinde son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren 2 hafta içinde dava açılmalıdır.

11. HİZMET TESPİTİ DAVALARINDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER

İşverenin sigortasız işçi çalıştırması, SGK primlerini eksik bildirmesi veya işe giriş-çıkış tarihlerini gerçeğe aykırı göstermesi hallerinde Hizmet Tespiti Davası açılır. Hizmet tespiti davalarında SGK fer'i müdahil konumundadır.

12. İŞ MAHKEMESİ KARARLARININ İCRA EDİLMESİ VE İSTİNAF SÜRECİ

İş mahkemesi kararları kesinleşmeden icraya konulabilir. Karara karşı tebliğden itibaren 2 hafta içinde Bölge Adliye Mahkemesi’ne istinaf başvurusu yapılabilir.

13. EMSAL YARGITAY KARARLARI IŞIĞINDA PRATİK UYGULAMALAR

Uyuşmazlıkların çözümünde güncel Yargıtay içtihatları belirleyici role sahiptir. Yazılı belge bulunmayan dönemlerde fazla çalışma tanık beyanlarıyla ispatlanabilir; e-posta ve WhatsApp yazışmaları yazılı delil başlangıcı sayılabilir.

14. DAVA SÜRECİNDE SIK YAPILAN HATALAR VE HAK KAYIPLARI

• Arabuluculuk tutanağını dava dilekçesine eklememek.
• Yanlış faiz türü talep etmek.
• Zamanaşımı detayını atlamak.
• Husumeti yanlış yöneltmek.
• Tanık bildiriminde geç kalmak.

ÖZET

İş mahkemesinde dava açmak için öncelikle iş alacakları ve işe iade taleplerinde dava şartı olan arabuluculuk bürosuna başvurulmalıdır. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa alınan Son Tutanak ile birlikte hazırlanan dava dilekçesi, yetkili İş Mahkemesi tevzi bürosuna teslim edilir. Harç ve gider avansının yatırılmasıyla dava süreci resmen başlar.

SIKÇA SORULAN SORULAR (SSS)

1. Avukatsız iş mahkemesinde dava açabilir miyim?

Cevap: Evet, kişiler mahkemelerde kendilerini temsil edebilir. Ancak hukuki destek alınması önemle tavsiye edilir.

2. İş mahkemesi davaları ortalama ne kadar sürer?

Cevap: Süre mahkemenin iş yüküne ve delillerin toplanma hızına göre değişir. İş davalarının 10 ila 18 ay arasında sonuçlanması öngörülmektedir.

3. İş kazası durumunda arabulucuya gitmek şart mıdır?

Cevap: İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarında dava şartı arabuluculuk zorunluluğu bulunmamaktadır.

PROFESYONEL HUKUKİ DESTEK VE İLETİŞİM

Çalışma hayatındaki haklarınızı korumak, karmaşık iş mevzuatı karşısında hak kaybına uğramamak ve mahkeme süreçlerini doğru yönetmek için uzman bir kadroyla hareket etmek kritik öneme sahiptir.

Proaktif Hukuk ve Danışmanlık Bürosu, 25 yılı aşkın köklü tecrübesi, iş hukuku alanında uzmanlaşmış avukat kadrosu ve dinamik ekibiyle müvekkillerine iş sözleşmelerinin düzenlenmesinden arabuluculuk müzakerelerine, dava takibinden icra süreçlerine kadar geniş bir yelpazede hukuki hizmet sunmaktadır.

Dava süreciniz, alacak hesaplamalarınız ve hukuki durumunuz hakkında profesyonel danışmanlık almak ve randevu oluşturmak için uzman ekibimizle iletişime geçebilirsiniz.