ŞİRKET BİRLEŞME VE DEVRALMALARI (M&A) NEDİR VE NASIL YAPILIR: TTK KAPSAMINDA SÜREÇ, HUKUKİ İNCELEME (DUE DILIGENCE) VE SÖZLEŞME AŞAMALARI

ŞİRKET BİRLEŞME VE DEVRALMALARI (M&A) NEDİR VE NASIL YAPILIR: TTK KAPSAMINDA SÜREÇ, HUKUKİ İNCELEME (DUE DILIGENCE) VE SÖZLEŞME AŞAMALARI

Şirket birleşmeleri ve devralmaları (Mergers and Acquisitions - M&A), kurumsal büyüme, pazar payını artırma, finansal sinerji yaratma veya küresel rekabete uyum sağlama amacıyla gerçekleştirilen en karmaşık hukuki ve finansal işlemlerdir.

Hukuki niteliği itibarıyla şirket birleşmesi; iki veya daha fazla ticari işletmenin, tasfiye olunmaksızın malvarlıklarını külli halefiyet ilkesi uyarınca birleştirmesi ve bu birleşme sonucunda yeni bir tüzel kişilik oluşturması veya var olan şirketlerden birinin bünyesine katılması işlemidir.

Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 136 ve devamı maddelerinde birleşmeler temel olarak iki ana başlık altında düzenlenmiştir:

• Katılma Yoluyla Birleşme (Devralma Şeklinde Birleşme): Bir veya birden fazla şirketin, malvarlıklarını devralan (devralan şirket) başka bir tüzel kişiliğe devrederek tasfiyesiz sona ermesi durumudur.
• Yeni Kuruluş Yoluyla Birleşme: İki veya daha fazla şirketin, malvarlıklarının tamamını yeni kuracakları tek bir anonim veya limited şirkete devrederek bir araya gelmesi ve tasfiyesiz infisah etmesidir.

Süreçte karıştırılmaması gereken temel husus, şirket devralması (Acquisition) ile birleşme (Merger) kavramları arasındaki hukuki ayrımdır. Devralma; bir şirketin kontrolünün, hisse alımı (Share Purchase) veya malvarlığı satışı (Asset Purchase) yoluyla başka bir şirket veya yatırımcı grubuna geçmesi işlemidir.

M&A Yapısal Model Haritası

• KATILMA YOLUYLA BİRLEŞME (Devralan Şirket Bünyesinde Birleşme)
  • Devrolunan Şirket A
  • Devralan Şirket B → Devralan Şirket B (Genişletilmiş Malvarlığı)
• YENİ KURULUŞ YOLUYLA BİRLEŞME
  • Şirket A
  • Şirket B → Yeni Kurulan Şirket C
• HİSSE / MALVARLIĞI DEVRİ (Acquisition)
  • Hisse Alımı (Share Purchase Agreement - SPA) → Kontrol Değişimi
  • Malvarlığı Alımı (Asset Purchase Agreement - APA) → Seçilmiş Varlık Transferi

2. 2026 GÜNCEL TÜRK TİCARET KANUNU (TTK) VE İLGİLİ MEVZUAT ÇERÇEVESİ

2026 yılı itibarıyla Türk Ticaret Kanunu, Sermaye Piyasası Kanunu (SerPK), Kurumlar Vergisi Kanunu (KVK) ve Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamındaki güncellemeler, birleşme ve devralma süreçlerine dijitalleşme, şeffaflık ve sürdürülebilirlik odaklı yeni boyutlar kazandırmıştır.

TTK m. 137 uyarınca birleşme imkanları sermaye şirketleri, şahıs şirketleri ve kooperatifler arasında şu sınırlara tabidir:

Mevzuat açısından en kritik hususlardan biri, sermayesini kaybetmiş veya borca batık şirketlerin birleşmeye katılması halleridir. TTK m. 139 uyarınca; bir şirket sermayesinin ve kanuni yedek akçelerinin toplamı borçlarını karşılamaya yetmiyorsa, devralan şirketin kaybolan sermayeyi veya borca batıklık miktarını karşılayacak serbestçe tasarruf edebileceği özvarlığa sahip olduğunu kanıtlaması şartıyla birleşmeye katılabilir.

Şirketleşme pratiğinde bilançonun denk olmaması ve özvarlık yetersizliği, tescil aşamasında ticaret sicil müdürlükleri tarafından birleşme talebinin reddedilmesine yol açan başlıca sebepler arasındadır.

3. M&A SÜREÇLERİNDE İLK ADIM: NİYET MEKTUBU (LOI) VE GİZLİLİK SÖZLEŞMESİ (NDA) HAZIRLANMASI

M&A sürecinin stratejik temelleri, bağlayıcı olmayan ön anlaşmalarla atılır. Tarafların masaya oturduğu ilk aşamada tanzim edilecek metinler şunlardır:

• Gizlilik Sözleşmesi (Non-Disclosure Agreement - NDA): Süreç boyunca paylaşılacak ticari sırların, müşteri verilerinin, finansal tabloların ve fikri mülkiyet haklarının korunmasını sağlar. NDA ihlali durumunda uygulanacak cezai şart (penalty clause) maddesi, caydırıcı nitelikte ve ölçülü kurgulanmalıdır.
• Niyet Mektubu (Letter of Intent - LOI) / Mutabakat Zaptı (MOU): Tarafların birleşme veya devralma iradesini, işlem takvimini, tahmini şirket değerlemesini ve bağlayıcılık derecesini gösteren belgedir.

Niyet Mektubunda Dikkat Edilmesi Gereken Hukuki Detaylar:

• Münhasırlık (Exclusivity) Kaydı: Satıcının belirli bir süre boyunca (örn. 90 gün) başka bir alıcı adayı ile müzakere yürütmesini engeller.
• Bağlayıcılık Sınırı: LOI metninin kural olarak bağlayıcı olmadığı, ancak Gizlilik, Münhasırlık, Yetkili Mahkeme ve Masrafların Paylaşımı maddelerinin bağlayıcı olduğu açıkça belirtilmelidir.

4. HUKUKİ VE MALİ İNCELEME SÜRECİ: DUE DILIGENCE KAPSAMINDA RİSK ANALİZİ

Due Diligence (DD), hedef şirketin finansal, hukuki, vergisel, operasyonel ve teknolojik durumunun röntgeninin çekilmesi sürecidir. Hukuki Due Diligence (Legal DD) yapılmadan gerçekleştirilen birleşmeler, işlem sonrasında telafisi imkansız zararlara yol açmaktadır.

Hukuki İncelemenin (Legal DD) Temel Kapsamı:

• Sözleşmeler Analizi: Üçüncü kişilerle yapılan sözleşmelerde yer alan "Kontrol Değişikliği" (Change of Control) maddelerinin tespiti.
• Dava ve İcra Takip Riski: Devam eden veya açılma riski bulunan davaların muhtemel mali yüklerinin hesaplanması.
• Fikri ve Sınai Mülkiyet Varlıkları: Marka, patent, telif hakları ve lisansların mülkiyet durumunun netleştirilmesi.
• Ruhsat ve İzin Verileri: Şirketin faaliyet gösterdiği sektöre ilişkin idari ruhsatların geçerlilik süreleri.

Uygulamada müvekkillerin en çok sorduğu sorulardan biri şudur: "Şirketin mevcut borçlarından ve gizli yükümlülüklerinden alıcı sıfatıyla sorumlu tutulabilir miyiz?" Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 202 uyarınca, bir malvarlığını veya işletmeyi devralan kimse, alacaklılara bildirme veya gazetelerde ilan etme tarihinden başlayarak işletmenin borçlarından sorumlu olur. Ancak devreden tacir de 2 yıl süreyle devralanla birlikte müteselsilen sorumlu kalmaya devam eder.

5. BİRLEŞME SÖZLEŞMESİ (MERGER AGREEMENT) VE HİSSE DEVİR SÖZLEŞMESİ (SPA) MİMARİSİ

Birleşme veya devralma sürecinin en hayati dokümanı Birleşme Sözleşmesi veya Hisse Devir Sözleşmesidir (Share Purchase Agreement - SPA).

SPA sözleşmelerinin standart yapısı şu ana bölümlerden oluşur:

• Akit Taraflar ve Tanımlar: Sözleşmede kullanılacak teknik terimlerin netleştirilmesi.
• Kapanış Öncesi Koşullar (Conditions Precedent - CP): Rekabet Kurumu izninin alınması, üçüncü kişi onaylarının tamamlanması gibi kapanış için zorunlu kılınan ön şartlar.
• Satış Bedeli ve Fiyat Ayarlama Mekanizmaları: Kapanış Bilançosu (Closing Accounts) veya Sabit Fiyat (Locked Box) yöntemlerinden hangisinin uygulanacağının kararlaştırılması.
• Kapanış (Closing) Prosedürü: Hisse devirlerinin pay defterine kaydı, yönetim kurulu istifaları ve yeni yönetimin atanması işlemleri.

6. GARANTİ VE TAZMİNAT MADDELERİ (REPRESENTATIONS & WARRANTIES) VE UYGULAMA TEKNİKLERİ

M&A süreçlerinden doğan adli ve tahkim yargılamalarındaki uyuşmazlıklar, ağırlıklı olarak Beyan ve Garantilerin (Representations & Warranties) ihlalinden kaynaklanmaktadır.

Satıcı, hedef şirketin vergilere, işçilik alacaklarına, çevre mevzuatına ve mali tablolara ilişkin mevcut durumunu garanti eder. Bu garantilerin yanlış veya eksik çıkması halinde uygulanacak mekanizmalar şunlardır:

• Tazminat Yükümlülüğü (Indemnification): Garantilerin ihlali halinde doğan zararın satıcı tarafından tazmin edilmesi şartıdır.
• Sorumluluk Sınırlamaları (De Minimis ve Basket Eşikleri):
  • De Minimis: Belirli bir tutarın altındaki küçük ihlal iddialarının tazminata konu edilememesi.
  • Basket (Eşik Tutar): Toplam zarar miktarının belirli bir limite ulaşması halinde tazminat mekanizmasının devreye girmesi.
• Escrow (Emanet/Bloke) Hesabı: Satış bedelinin %10 ila %20'lik bir kısmının, garanti ihlali risklerine karşı bankada bloke edilmesi usulüdür.

7. BİRLEŞME RAPORU VE BİRLEŞME PLANI HAZIRLANMASI VE GENEL KURUL ONAY SÜREÇLERİ

TTK m. 145 uyarınca birleşmeye katılan şirketlerin yönetim organları, ayrı ayrı veya birlikte bir Birleşme Raporu hazırlamak zorundadır.

Birleşme Raporunun İçeriği:

• Birleşmenin amacı ve sonuçları,
• Birleşme sözleşmesi ve birleşme paylarının değişim oranı,
• Ayrılma akçesi verilmişse bunun gerekçeleri,
• Birleşmenin ortaklar ve alacaklılar üzerindeki etkileri.

Birleşme Sözleşmesi, tescil edilmeden önce katılan şirketlerin genel kurullarında onaylanmalıdır. TTK m. 151 uyarınca karar yeter sayıları şu şekildedir:

• Anonim Şirketler için: Esas veya çıkarılmış sermayenin EN AZ %75'ini temsil eden payların olumlu oyu.
• Limited Şirketler için: Sermayenin EN AZ %75'ini temsil eden ortakların + Esas sermaye paylarının çoğunluğunun olumlu oyu.
• Sermayesi Paylara Bölünmüş Komandit Şirketler için: Oy hakkı bulunan payların %75'inden fazlasının olumlu oyu + Tüm komandite ortakların oybirliği.

8. KOLAYLAŞTIRILMIŞ BİRLEŞME USULÜ: ŞARTLARI, AVANTAJLARI VE UYGULAMA ADIMLARI

Grup şirketleri ve holding içi yapılanmalarda prosedürleri hızlandırmak amacıyla TTK m. 155 ve 156 maddelerinde Kolaylaştırılmış Birleşme Usulü düzenlenmiştir.

Hangi Şirketler Yararlanabilir?

• Devralan sermaye şirketinin, devrolunan sermaye şirketinin oy veren tüm paylarına (%100) sahip olması.
• Bir sermaye şirketinin veya bir gerçek kişinin, birleşmeye katılan şirketlerin oy veren tüm paylarına (%100) sahip olması.
• Devralan sermaye şirketinin, devrolunan şirket paylarının en az %90’ına sahip olması (diğer ortaklara ayrılma akçesi teklif edilmesi veya şirket devrinde nakdi karşılık ödenmesi şartıyla).

Kolaylaştırılmış Birleşmenin Avantajları:

• Birleşme raporu hazırlanması zorunlu değildir.
• İnceleme hakkı sunulması zorunluluğu yoktur.
• Birleşme sözleşmesinin genel kurul onayına sunulması gerekmez; yönetim kurulu kararı yeterlidir (TTK m. 156).

9. ALACAKLILARIN KORUNMASI, ÇAĞRI MÜDDETİ VE TEMİNAT GÖSTERME YÜKÜMLÜLÜĞÜ

Şirket birleşmelerinde en çok hak kaybına uğrayan kesimlerden biri alacaklılardır. Bu nedenle TTK m. 157, alacaklıların haklarını teminat altına alan katı kurallar koymuştur.

Alacaklıların Korunması Mekanizması:

• Birleşmenin Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde yedişer gün arayla üç kez ilan edilmesinden ve birleşmenin tescilinden itibaren 3 ay içinde alacaklılar başvuruda bulunarak alacaklarının teminat altına alınmasını talep edebilirler.
• Şirketler, alacaklıların alacaklarını ödemedikçe veya teminat göstermedikçe birleşme tamamlanamaz.
• Alacaklıların hakları tehlikeye düşmüyorsa veya devralan şirketin özvarlığı alacakları karşılamaya yetiyorsa teminat gösterme yükümlülüğü kalkar.

10. ORTAKLARIN VE PAY SAHİPLERİNİN KORUNMASI: AYRILMA AKÇESİ VE İNCELEME HAKKI

Birleşmeye karşı çıkan veya azınlıkta kalan pay sahiplerinin korunması amacıyla kanun koyucu azınlık haklarını güçlendirmiştir.

• İnceleme Hakkı (TTK m. 149): Birleşmeye katılan şirketler; genel kurul kararından 30 gün önce birleşme sözleşmesini, birleşme raporunu, son üç yılın finansal tablolarını ortakların incelemesine sunmak zorundadır.
• Ayrılma Akçesi (TTK m. 141): Birleşme sözleşmesinde taraflar, ortaklara devralan şirkette pay sahibi olma veya ortaklıktan ayrılıp bir ayrılma akçesi alma seçeneği tanıyabilirler. Şirket, hakim pay sahiplerinin oyuyla azınlık ortakları şirketten ihraç etme yetkisine (Squeeze-Out) de belirli şartlarla sahiptir.

11. REKABET HUKUKU BOYUTU: REKABET KURUMU BİLDİRİMİ VE CİRO EŞİKLERİ DEĞERLENDİRMESİ

4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun m. 7 uyarınca, pazarda hakim durum yaratan veya mevcut hakim durumu güçlendiren birleşme ve devralmalar yasaktır.

2026 yılı güncel tebliğ uyarınca, birleşme veya devralma işleminin geçerlilik kazanması için Rekabet Kurumu’na bildirilmesi ve izin alınması gereken ciro eşikleri şunlardır:

• BİRİNCİ EŞİK (İşlemin Taraf Şirketlerinin Toplam Cirosu): İşlem taraflarının Türkiye ciroları toplamı: 3 Milyar TL'yi VE işlem taraflarından en az ikisinin Türkiye ciroları ayrı ayrı: 500 Milyon TL'yi aşıyorsa İZNE TABİDİR.
• İKİNCİ EŞİK (Devredilen Varlık / Şirket Cirosu): Devredilen varlık veya şirketin Türkiye cirosu: 500 Milyon TL'yi VE diğer işlem tarafının küresel cirosu: 6 Milyar TL'yi aşıyorsa İZNE TABİDİR.

İzin alınmadan yapılan devralmalar hukuken geçersiz (hükümsüz) sayılır ve idari para cezaları uygulanır.

12. İŞ HUKUKU VE KIDEM TAZMİNATI AÇISINDAN BİRLEŞME VE DEVRALMALARIN ETKİLERİ

Birleşme ve devralmalarda iş sözleşmelerinin akıbeti, 4857 sayılı İş Kanunu m. 6 (İşyerinin veya Bir Bölümünün Devri) kapsamında değerlendirilir.

İşçilerin Hakları ve Sorumluluk Düzeni:

• İşyerinin birleşme veya devir yoluyla başkasına geçmesi halinde, mevcut iş sözleşmeleri tüm hak ve borçları ile birlikte devralana geçer.
• Devir, sırf bu nedene dayalı olarak işveren veya işçi tarafından fesih için haklı sebep oluşturmaz.
• Kıdem Tazminatı Sorumluluğu: Devreden işveren, devir tarihine kadar olan kıdem tazminatı yükümlülüğünden devralan işverenle birlikte 2 yıl süreyle müteselsilen sorumlu olur.
• İşçinin devralan işverendeki hizmet süresi, devreden işveren nezdinde geçen süre ile birleştirilerek toplam kıdem süresi üzerinden hesaplanır.

13. YARGITAY İÇTİHATLARI IŞIĞINDA BİRLEŞMENİN İPTALİ DAVALARI VE SIK YAPILAN HATALAR

Birleşme süreçlerindeki en yaygın hukuki risk, tescil ve ilan aşaması tamamlandıktan sonrausul eksiklikleri gerekçesiyle açılan iptal davalarıdır.

TTK m. 191 uyarınca; birleşme kararının alınmasında kanun veya esas sözleşme hükümlerinin ihlal edilmiş olması halinde, birleşme kararının Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilanından itibaren 2 ay içinde iptal davası açılabilir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin Emsal İçtihat İncelemesi:

• İnceleme Hakkının İhlali (E. 2021/4512, K. 2022/1890): "Birleşmeye katılan şirketin finansal tablolarının ve birleşme raporunun kanuni süresi olan 30 gün önceden ortakların incelemesine sunulmaması, genel kurul birleşme kararının sakatlanmasına ve birleşmenin iptaline sebebiyet verir."
• Ayrılma Akçesinin Adil Olmaması (E. 2020/1123, K. 2021/3044): "Ayrılma akçesinin veya birleşme payının adil olmaması halinde azınlık ortakların TTK m. 191 uyarınca birleşme kararının iptali yerine, TTK m. 192 kapsamında ayrılma akçesinin denkliğini sağlamak üzere denkleştirme (telafi) davası açma hakkı saklıdır.”

14. PROAKTİF HUKUK BÜROSU ZAMAN ÇİZELGESİ VE M&A STRATEJİK YOL HARİTASI

Başarılı bir M&A işlemi, ortalama 4 ila 9 ay süren disiplinli bir takvim yönetimi gerektirir.

15. ÖZET: Şirket Birleşmeleri ve Devralmaları (M&A) Nasıl Yapılır?

Şirket birleşmeleri ve devralmaları; Niyet Mektubu (LOI) imzalanması, Hukuki İnceleme (Due Diligence) yapılması, Birleşme veya Hisse Devir Sözleşmesi (SPA) akdedilmesi, Rekabet Kurumu izinlerinin alınması ve Ticaret Sicilinde tescil-ilan edilmesi süreçlerinden oluşur. İşlem, TTK m. 136-193 ve ilgili mevzuat hükümlerine tabi olarak yürütülür.

SIKÇA SORULAN SORULAR

1. Şirket birleşmesinde borçlar ve alacaklar otomatik olarak devreder mi?

Evet. TTK m. 136 uyarınca birleşme, külli halefiyet (universal succession) ilkesine tabidir. Devrolunan şirketin tüm aktif ve pasifi, tescil ile birlikte kendiliğinden devralan şirkete geçer.

2. Şirket birleşmesinde alacaklıların hakları nasıl korunur?

Birleşmenin ilanıyla birlikte alacaklılar 3 ay içinde başvurarak teminat isteme hakkına sahiptir. Alacaklılara teminat gösterilmeden veya borçları ödenmeden birleşme süreci sonlandırılamaz.

3. Kolaylaştırılmış birleşme usulü nedir, kimler faydalanabilir?

Ana şirketin yavru şirkette %100 veya %90 oranında paya sahip olduğu durumlarda uygulanan, birleşme raporu hazırlama ve genel kurul kararı alma zorunluluğunu ortadan kaldıran hızlı tescil yöntemidir.

4. Rekabet Kurumu izni olmadan devralma yapılırsa ne olur?

Gerekli ciro eşiklerini aşan devralmalarda Rekabet Kurumu izni alınmazsa, yapılan sözleşmeler ve hisse devirleri hukuken geçersiz sayılır ve taraflara yüksek idari para cezaları kesilir.

5. Şirket devralmalarında işçi kıdem tazminatından kim sorumludur?

İş sözleşmeleri devralan şirkete aynen geçer. Devreden işveren, devir tarihine kadar olan kıdem tazminatı yükümlülüğünden devralanla birlikte 2 yıl boyunca müteselsilen sorumludur.

6. Birleşmenin iptali davası ne kadar sürede açılmalıdır?

Birleşme kararının tescil ve ilanından itibaren 2 ay içinde ticaret mahkemelerinde iptal davası açılması gerekmektedir.

16. PROFESYONEL HUKUKİ DANIŞMANLIK

Şirket birleşmeleri ve devralmaları, yüksek finansal hacimleri ve hukuki karmaşıklığı sebebiyle sıfır hata toleransı gerektiren süreçlerdir. Niyet mektubundan kapanışa, Due Diligence incelemelerinden Rekabet Kurumu bildirimlerine kadar her adımın stratejik planlamayla atılması şarttır.

25 yıllık köklü geçmişimiz, yüzlerce tamamlanmış M&A projemiz ve kıdemli ticaret hukuku avukatlarımızla; şirketinizin ticari hedeflerini koruyan, risksiz ve başarı odaklı hukuki danışmanlık hizmeti sunuyoruz.

Süreçlerinizi riske atmayın. Şirket evlilikleri ve devralma projeleriniz için uzman kadromuzla iletişime geçebilir, randevu alarak stratejik yol haritanızı hemen oluşturabilirsiniz.